Joodse begraafplaats in Het Streekarchief

Vanaf vrijdag 16 december zendt de Heusdense Televisie en Radio (HTR) weer een nieuwe aflevering uit van Het Streekarchief.

In Het Streekarchief vertelt streekarchivaris Hildo van Engen, directeur van Streekarchief Langstraat Heusden Altena, iedere maand kort over een bijzonder archiefstuk dat veilig opgeborgen ligt in het Streekarchief in Heusden.

1. Joods kerkhof Heusden-verkleind

In deze 20e uitzending gaat het over de joodse begraafplaats en de joodse gemeenschap in Heusden. Deze is altijd vrij klein geweest, maar beleefde in de negentiende eeuw een zekere bloei met een eigen synagoge, een eigen begraafplaats en kortstondig zelfs een eigen school. Vanaf 1838 was er sprake van een formele kerkelijke gemeente. Die werd in 1927 opgeheven, en bij die van Den Bosch gevoegd. Het geringe aantal joden dat toen nog in Heusden woonde, werd slachtoffer van de Holocaust en keerde na de Tweede Wereldoorlog niet meer terug.

Swaans en Van Engen treffen elkaar op de joodse begraafplaats net buiten Heusden. De Heusdense joden waren voor het begraven van haar doden tot aan het begin van de negentiende eeuw aangewezen op begraafplaatsen in Zaltbommel, later Vught. Dat betekent niet alleen lange reizen en hoge vervoerskosten, het was ook onaangenaam. Het spreekt vanzelf dat men naarstig zoekt naar een begraafplaats in Heusden zelf. In 1847 wordt de gemeente Heusden bereid gevonden een stuk grond op het grondgebied van de gemeente Heesbeen c.a., maar net buiten de stadspoorten van de vesting, te verhuren, voor 10 gulden per jaar. Maar men wil het graag in eigendom bezitten: dat gebeurt in 1848, als „het stadsweike” voor 200 gulden eigendom wordt van de joodse gemeente. Het terrein moest nog wel worden opgehoogd. Op de begraafplaats bevinden zich nog altijd circa 20 zerken, ruwweg daterend van 1870 tot 1920, en vier kleine hardstenen paaltjes. Specifiek wordt even stilgestaan bij het graf van Meijer Broekhuijzen, onder wiens voorzitterschap van de gemeente in 1870 de synagoge werd gebouwd.

Vervolgens nemen we een kijkje in Heusden, op de plaats waar de synagoge heeft gestaan. Het synagogestraatje lijkt er nog aan te herinneren, maar is dat wel juist? Dat wordt bekeken in het Streekarchief, aan de hand van de zogeheten straatwandtekening. In het archief bevinden zich ook nog andere interessante stukken, zoals de notariële akte van de aankoop van de begraafplaats.

De uitzending van Het Streekarchief is te zien op Ziggokanaal 42 vanaf vrijdag 16 december om 19.00 uur. Daarna worden de uitzendingen met enige regelmaat herhaald. Meer informatie op de site van HTR www.htrmedia.nl, waar ook via ‘uitzending gemist’ deze aflevering en de vorige uitzendingen van Het Streekarchief bekeken kunnen worden.