Nieuwe aflevering HTR 'Op zoek naar Gansoijen'

Vrijdag 21 april zendt de Heusdense Televisie en Radio (HTR) weer een nieuwe aflevering uit van Het Streekarchief. In Het Streekarchief vertelt streekarchivaris Hildo van Engen, directeur van Streekarchief Langstraat Heusden Altena, iedere maand kort over bijzondere archiefstukken die veilig opgeborgen liggen in het Streekarchief in Heusden.

In deze 22e uitzending gaat het over Gansoijen. Tegenwoordig herinneren slechts een straatnaam en een gemaal aan het voormalige dorpje met deze naam. Eeuwenlang lag het op de grens van Brabant en Holland aan de oever van het Oude Maasje. Tegen het einde van de negentiende eeuw verdween het gehele dorp letterlijk van de kaart door de aanleg van de Bergsche Maas. Een grote omvang heeft Gansoijen nooit gekend. Toch was het sinds de middeleeuwen een vrije heerlijkheid, met een eigen heer die zetelde op zijn kasteel. Naast dat kasteel zal de buurtschap hebben bestaan uit ongeveer een tiental boerderijen. Het kasteel werd al vóór de komst van de Bergsche Maas grotendeels afgebroken, afgezien van een van de torens.

HTR 22 01
Zeventiende-eeuwse prent van kasteel Gansoijen

Samen met presentator Leo Swaans neemt Van Engen een kijkje op de plaats waar Gansoijen gelegen moet hebben. Deze plek behoort tegenwoordig tot de gemeente Waalwijk. Toch zijn er ook volop verbindingen met de gemeente Heusden. In de zeventiende eeuw waren Drunen en Gansoijen in handen van dezelfde heer, namelijk de heer van Haastrecht. Die benoemde één schout en één secretaris voor beide heerlijkheden, waar ook dezelfde toltarieven van kracht werden. En in de achttiende eeuw raakte de heerlijkheid Gansoijen in bezit van de Heusdense burgemeester Hendrik Jan Wentholt en zijn echtgenote Agneta Jacoba Engelenberg. Nadat Swaans en Van Engen in de Wijksestraat in Heusden hun alliantiewapen op de gevel van hun woning bekijken, raadplegen zij in het Streekarchief twee interessante archiefstukken over deze heer van Gansoijen. Rond 1760 was Wentholt verwikkeld in een lang slepende procedure over zijn weigering belasting te betalen aan de Hollandse overheid. Hoewel hij een woning bezat in Heusden, beweerde Wentholt dat hij het gehele jaar woonachtig was op zijn kasteel in het Brabantse Gansoijen. Getuigen verklaarden echter dat zij Wentholt regelmatig met zijn koetsen en paarden door Heusden zagen rijden. Wentholt stierf in 1785. Een begraafregister van de Heusdense kerk laat zien dat zijn bijzetting in het familiegraf met veel klokgelui werd opgeluisterd.

HTR 22 02
Detailkaart uit 1790 van de Heerlijkheid Gansijen aan het Oude Maasje

De uitzending van Het Streekarchief is te zien op Ziggokanaal 42 vanaf vrijdag 21 april om 19.00 uur. Daarna worden de uitzendingen met enige regelmaat herhaald. Meer informatie op de site van HTR www.htrmedia.nl, waar via ‘uitzending gemist’ deze en voorgaande uitzendingen van Het Streekarchief bekeken kunnen worden.

Klik hier voor een overzicht van alle uitzendingen.

HTR 22 03
Het in 1897 gebouwde stoomgemaal Gansoijen