Familiegeschiedenis

Uiteraard beheert het Streekarchief een groot aantal bronnen en bestanden aan de hand waarvan u de geschiedenis van uw familie kunt nagaan en uw stamboom kunt opstellen. Dit informatieblad helpt u op weg bij uw speurtocht op het terrein van uw familiegeschiedenis, oftewel dat van het genealogisch onderzoek.


Wat is er al uitgezocht over mijn familie?

Het is slim om, voordat u zelf begint met een onderzoek, na te gaan wat er al bekend is over uw voorgeslacht. Een zoekactie op internet levert tegenwoordig vaak al een schat aan gegevens op, die overigens niet altijd even betrouwbaar zijn. Een overzicht van vele publicaties op genealogisch gebied biedt het zogeheten Genealogisch Repertorium van E.A. Beresteyn (signatuur SZ1817). Verder beschikt het Streekarchief over een omvangrijke collectie uitgewerkte stambomen, die zijn ondergebracht in de Collectie Genealogieën (archiefblok 0359); een toegang hierop vindt u via het archievenoverzicht op de website of in de studiezaal in de kast met archiefinventarissen in de ordner met het opschrift ‘Collecties’. Mogelijk is er over de familie die u zoekt ook iets te vinden in een van de genealogische tijdschriften die u kunt raadplegen op de bezoekerscomputer in onze studiezaal.


Van 1811 tot nu

Wilt u zelf in de archieven op zoek naar uw voorgeslacht, dan komen voor de negentiende en de twintigste eeuw in de eerste plaats twee grote bestanden in aanmerking, die elkaar goed aanvullen: de registers van de Burgerlijke Stand en de Bevolkingsregisters.


Burgerlijke Stand

De Burgerlijke Stand werd ingevoerd in de Franse Tijd, op 1 januari 1811. De ambtenaren van de Burgerlijke Stand legden vanaf dat moment drie soorten registers aan: van geboorten; van huwelijk en echtscheiding; van overlijden. De in al deze registers opgenomen akten zijn toegankelijk met behulp van indices, de zogenaamde tienjaarlijkse tafels. Deze klappers bieden per gemeente steeds voor een periode van tien jaar een alfabetisch overzicht van alle namen van geborenen, gehuwden en overledenen met een verwijzing naar de datum van aangifte. Zeer informatief zijn ook de bijlagen die moesten worden ingeleverd bij het sluiten van een huwelijk. Deze huwelijksbijlagen kunnen afschriften bevatten van de geboorte- of doopakte van bruid en bruidegom, maar ook eventuele overlijdensakten van hun ouders of een vorige partner, of een bewijs dat de bruidegom zijn dienstplicht had vervuld.
Vrijwel alle van de door het Streekarchief beheerde registers van de Burgerlijke Stand en huwelijksbijlagen zijn of gereproduceerd op microfiche of digitaal in te zien op onze website via de component Voorouders. Op de registers van de Burgerlijke Stand is een openbaarheidsbeperking van toepassing. Voor geboorten geldt een beperking van 100 jaar, voor huwelijken 75 jaar en voor overlijdens 50 jaar. Daarnaast moet u er rekening mee houden dat deze registers niet ieder jaar, maar eens in de tien jaar naar het Streekarchief worden overgebracht.


Bevolkingsregisters

Waar de registers van de Burgerlijke Stand als het ware een momentopname te zien geven – namelijk het moment waarop aangifte werd gedaan – bieden de Bevolkingsregisters zicht op het wel en wee van mensen over een langere tijd. In de Bevolkingsregisters is de hele ontwikkeling van een gezin of familie te zien. Officieel werden de Bevolkingsregisters ingevoerd in 1850, maar in de meeste gemeenten werden al eerder vergelijkbare registers bijgehouden. In sommige gemeenten zijn aparte registers aangelegd voor dienstboden en knechten, waarin dan vaak ook bewoners van instellingen als kostscholen, kloosters en verpleegtehuizen staan vermeld. Niet zelden zijn voor verschillende wijken of dorpen binnen één gemeente verschillende registers aangelegd. Sommige bevolkingsregisters zijn losbladig, bijvoorbeeld de alfabetisch geordende gezinskaarten.
Alle Bevolkingsregisters die het Streekarchief beheert, zijn gedigitaliseerd en in te zien op onze website via de component Voorouders. Ze zijn geheel op naam doorzoekbaar. Bevolkingsregisters zijn tot 1940 bij gemeenten in gebruik geweest.


Tot 1811: DTB-registers

Voor genealogische gegevens uit de periode vóór de invoering van de Burgerlijke Stand bent u in de eerste plaats aangewezen op de kerkelijke registratie van dopen, trouwen en begraven: de zogeheten Doop-, Trouw- en Begraafregisters (DTB). De DTB boeken zijn vrijwel volledig gedigitaliseerd en in te zien op onze website via de component Voorouders. Ze zijn deels ook op naam doorzoekbaar. Fotokopieën van de DTB-registers uit de Langstraat en het Land van Heusden en Altena vindt u in de studiezaal, in de kast tegenover de balie. Wie deze registers raadpleegt, krijgt vaak te maken met enkele obstakels. Zo waren er destijds nog geen spellingregels, zodat veel namen op verschillende manieren werden geschreven. Niet zelden ontbreekt een familienaam, omdat men kon volstaan met een patroniem, dat wil zeggen de vadersnaam (Pieter Janszoon). Verder zijn veel DTB-registers (gedeeltelijk) opgesteld in het Latijn, en ook het oude schrift is zonder oefening niet altijd gemakkelijk leesbaar.
Door plaatselijke kerken zijn vaak ook overzichten van alle (of juist alleen de nieuw toetredende) gemeenteleden of parochianen bijgehouden. Deze registers van lidmaten of parochianen vermelden soms ook uit welke plaats een nieuw lid afkomstig was.


Bidprentjes

Is uw familie rooms-katholiek, dan is de kans groot dat er bij het overlijden van een van uw voorouders een bidprentje is gemaakt. Deze bidprentjes geven een korte beschrijving van het leven van de overledene, waaraan vaak een portretfoto is toegevoegd. Via de genealogische database op onze website kunt u zien of er in het Streekarchief een bidprentje aanwezig is van een van uw verwanten.


Soldaten

Is een van uw voorvaderen in dienst geweest, of als soldaat gelegerd in een garnizoen in de vestingsteden Heusden of Woudrichem? Dan is het de moeite waard om kennis te nemen van ons informatieblad ‘Militaire geschiedenis’. 


Overige bronnen

Hierboven zijn kort de bronnen toegelicht die het eerst in aanmerking komen om door u te worden geraadpleegd. Maar er zijn natuurlijk veel meer mogelijkheden, omdat gegevens over personen voorkomen in zo goed als alle archieven en collecties die het Streekarchief beheert. In de meeste gevallen moeten deze archieven wel met vasthoudendheid worden doorzocht, maar het motto ‘geduld loont’ is hier zeker van toepassing. Neemt u bijvoorbeeld eens een kijkje in de inventaris van het archief van de gemeente waar uw voorgeslacht woonachtig was. Een schat aan informatie ligt ook besloten in de oud-rechterlijke archieven, de notariële archieven en de waterschapsarchieven. Bijna alle archieven en collecties van het Streekarchief zijn ontsloten door middel van inventarissen. Die vindt u in de zwarte ordners in onze studiezaal maar ook op onze website.


Meer informatie

  • Op de website van het Streekarchief is ook een aantal links opgenomen naar andere instellingen die relevante gegevens beheren, zoals het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) in Den Haag, het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) in Den Bosch of de website www.wiewaswie.nl. Ook vindt u enkele links naar particuliere websites met genealogische gegevens met betrekking tot de Langstraat en het Land van Heusden en Altena.
  • Regelmatig organiseert het Streekarchief een cursus op het gebied van genealogie en paleografie (oud schrift). Informeer hiernaar bij onze balie, of kijk op onze website: www.salha.nl.

Literatuur
In onze studiezaal vindt u verschillende boeken en tijdschriften op het gebied van de genealogie. Een uitstekende en heldere introductie tot het verrichten van familieonderzoek biedt:

  • Rob van Drie, Stamboomonderzoek. Verborgen verleden, Zwolle 2010 (signatuur SZ 1834).
  • A.P. van Vliet (red.), Brabanders gezocht. Gids voor stamboomonderzoek in Noord-Brabant (’s-Hertogenbosch/Den Haag 1995).